Tanı ve Testler

Lipoprotein(a) Testi: Normal Değerler, Genetik ve Kalp Riski

Yayınlama: 27 Ocak 2026 - 12:00 | Güncellenme: 27 Ocak 2026 - 14:24

# Kapsamlı Kan Testleri

Lipoprotein(a) Testi: Normal Değerler, Genetik ve Kalp Riski

💡 Hemen Bilmeniz Gerekenler

Her 5 kişiden 1'i kalp hastalığı riskini artıran yüksek Lp(a) seviyelerine sahiptir, ancak çoğu hiç test yaptırmamıştır.[Kanıt: C]^[2]
Yüksek Lp(a) (≥50 mg/dL) kalp krizi riskini %48 artırır (OR 1.48, %95 GA 1.32-1.67), tüm etnik gruplarda tutarlıdır.[Kanıt: B]^[8]
Lp(a) %70-90 genetik olarak belirlenir. Diyet ve egzersiz onu düşüremez, bu nedenle çoğu insan için tek seferlik test yeterlidir.[Kanıt: A]^[4]
Yüksek Lp(a) erken kardiyovasküler hastalık riskini iki katına çıkarır (OR 2.15), Güney Asya popülasyonlarında daha da yüksek risk görülür (OR 3.71).[Kanıt: A]^[10]

Lp(a)'yı hiç duymamış olabilirsiniz, ancak bu kalıtsal kolesterol parçacığı sessizce kalp hastalığı riskinizi artırıyor olabilir. Dünya genelinde tahminen 1,5 milyar insanın yüksek Lp(a) seviyelerine sahip olduğu tahmin edilmektedir.[Kanıt: A]^[4] Ancak kardiyovasküler hastalık için bağımsız, nedensel bir risk faktörü olmasına rağmen, çoğu insan hiç test yaptırmamıştır.

2024, Lp(a) farkındalığı için bir dönüm noktası oldu. Ulusal Lipit Derneği evrensel tarama için ilk klinik onayını yayınladı ve test oranları dramatik şekilde arttı. %80-100 Lp(a) azalması gösteren beş umut verici tedavi ileri klinik çalışmalara girdi ve sonuçların 2025-2026'da açıklanması bekleniyor.

Bu rehber, Lp(a) testinin neyi ölçtüğünü, kimlerin test yaptırması gerektiğini, sonuçlarınızı nasıl yorumlayacağınızı ve hangi tedavi seçeneklerinin mevcut olduğunu açıklamaktadır. İster erken kalp hastalığı aile öykünüz olsun, ister sadece tam kardiyovasküler riskinizi anlamak isteyin, bu makale ihtiyacınız olan kanıta dayalı bilgiyi sunmaktadır.

❓ Hızlı Cevaplar

Lipoprotein(a) testi nedir?

Lp(a) testi, kalp hastalığıyla bağlantılı bir kolesterol parçacığı türü olan lipoprotein(a)'yı ölçen bir kan testidir. Normal LDL kolesterolün aksine, Lp(a) seviyeleri %90'dan fazla genetik olarak belirlenir ve diyet veya egzersizle değiştirilemez.[Kanıt: C]^[2] Test basit bir kan alımı gerektirir ve sonuçlar genellikle 3-7 gün içinde hazır olur.

Normal Lp(a) seviyesi nedir?

2024 Ulusal Lipit Derneği kılavuzlarına göre, 75 nmol/L'nin altındaki Lp(a) (yaklaşık 30 mg/dL) düşük riskli kabul edilir. 75-125 nmol/L arasındaki seviyeler orta riski gösterirken, 125 nmol/L veya üzeri seviyeler (yaklaşık 50 mg/dL) klinik ilgi gerektiren yüksek kardiyovasküler riski gösterir.[Kanıt: D]^[6]

Lp(a) testi için aç kalmak gerekir mi?

Tek başına Lp(a) testi için genellikle açlık gerekmez çünkü Lp(a) seviyeleri son yemekten bağımsız olarak sabit kalır. Ancak, doktorunuz Lp(a)'yı standart bir lipit paneli (trigliseritleri içeren) ile birlikte isterse, 9-12 saat aç kalmanız gerekebilir. Her zaman test merkezinizle teyit edin.

Lp(a) testini kim yaptırmalı?

Avrupa Ateroskleroz Derneği, her yetişkinin yaşamında en az bir kez evrensel Lp(a) taraması yapılmasını önermektedir.[Kanıt: D]^[3] Öncelikli test, erken kalp hastalığı aile öyküsü olan kişiler (55 yaş altı erkekler, 65 yaş altı kadınlar), kalp krizi veya inme geçmiş olanlar, LDL kolesterolü 190 mg/dL üzerinde olanlar veya yüksek Lp(a)'lı bir aile üyesi olanlar için önerilir.

Lp(a) testi ne kadar?

Sigortasız, bir Lp(a) testi genellikle 30-100 dolar arasındadır. Labcorp ve Quest gibi ulusal laboratuvarlar 60-80 dolar arasında test sunarken, doğrudan tüketiciye seçenekler 50-75 dolar arasındadır. 2025 itibarıyla Medicare ve birçok sigorta planının henüz Lp(a) testini karşılamadığını, ancak yeni tedaviler ortaya çıktıkça kapsamın genişlediğini unutmayın.

Yüksek Lp(a) genetik mi?

Evet. Lp(a) %70-90 oranında genetik olarak belirlenir ve tüm lipoproteinler arasında en kalıtsal olanıdır.[Kanıt: A]^[4] Ebeveynlerden birinin yüksek Lp(a)'sı varsa, her çocuğun bunu miras alma olasılığı %50'dir. Bu nedenle, birisi yüksek Lp(a) tanısı aldığında kademeli aile taraması önerilir.[Kanıt: D]^[3]

Lp(a)'m yüksekse ne olur?

Lp(a)'nız yüksekse (≥125 nmol/L veya ≥50 mg/dL), doktorunuz kontrol edebileceğiniz diğer kardiyovasküler risk faktörlerini agresif bir şekilde yönetmeye odaklanacaktır: LDL kolesterol, kan basıncı, kan şekeri, sigara ve kilo. Çok yüksek seviyeler için, lipoprotein aferezi (bir kan filtreleme prosedürü) FDA onaylıdır.[Kanıt: D]^[3] %80-100 azalma gösteren yeni RNA tabanlı tedavilerin 2026-2027'de piyasaya çıkması bekleniyor.

🔬 Lp(a) Kalp Hastalığına Nasıl Neden Olur?

Lp(a)'nın arterlerinize neden zarar verdiğini anlamak, bu testin neden önemli olduğunu açıklamaya yardımcı olur. Lp(a)'yı LDL kolesterolün daha tehlikeli kuzeni olarak düşünün. Aynı kolesterol yükünü taşır, ancak apolipoprotein(a) adlı ekstra bir "yapışkan" protein eklenmiştir. Bu, Lp(a) parçacıklarının arterlerinizde cırt cırt bant gibi davranmasına, damar duvarlarına yapışmasına ve plak birikimini hızlandırmasına neden olur.

Arterlerinizi otoyollar olarak hayal edin. Normal LDL parçacıkları geçip giden arabalar gibidir. Ancak Lp(a) parçacıkları, kancalı arabalar gibidir. Otoyol yüzeyine tutunur, kan akışını kısıtlayan trafik sıkışıklıklarına (plak) neden olur. Araştırmalar, Lp(a) parçacıklarının aynı boyuttaki normal LDL parçacıklarına kıyasla arter duvarlarına yerleşme olasılığının yaklaşık 6 kat daha fazla olduğunu göstermektedir.

Yüksek Lp(a)'dan kaynaklanan kardiyovasküler hasar, birden fazla sonuçta iyi belgelenmiştir:

Kalp krizi riski: Lp(a) ≥50 mg/dL miyokard enfarktüsü riskini %48 artırır (OR 1.48, %95 GA 1.32-1.67), incelenen 7 etnik grupta tutarlıdır.[Kanıt: B]^[8]
Erken kardiyovasküler hastalık: Yüksek Lp(a) erken başlangıçlı kalp hastalığı riskini iki katından fazla artırır (OR 2.15), 100.540 katılımcıyla 51 çalışma bu ilişkiyi doğrulamaktadır.[Kanıt: A]^[10]
Uzun vadeli sonuçlar: 27.756 bireyin 21,1 yıllık takibinde, 90. persentil veya üzerinde Lp(a)'ya sahip olanların aterosklerotik kardiyovasküler hastalık riski %46 daha yüksekti (HR 1.46). Risk diyabetik hastalarda daha da yüksekti (HR 1.92).[Kanıt: A]^[1]
Majör olumsuz kardiyovasküler olaylar: 562.301 katılımcının meta-analizi, yüksek Lp(a)'nın inflamasyon durumundan bağımsız olarak MACE riskini %26-33 artırdığını buldu (HR 1.26-1.33).[Kanıt: A]^[9]
Aort kapak hastalığı: En yüksek Lp(a) tertilinde olanlar aort stenozunun (kalp kapağının daralması) %41 daha hızlı ilerlemesini yaşar.[Kanıt: A]^[11]
Müdahale sonrası sonuçlar: Koroner stent prosedürü (PKG) geçiren 45.059 hasta arasında, yüksek Lp(a) sonraki majör kardiyak olay riskini %38 (RR 1.38), kardiyovasküler ölüm riskini %58 (RR 1.58) ve tekrar kalp krizi riskini %44 (RR 1.44) artırdı.[Kanıt: A]^[12]
Subklinik hastalık: Yüksek Lp(a), 34.000'den fazla asemptomatik bireyin analizine dayanarak, semptom göstermeyen kişilerde bile koroner arter kalsifikasyonu ile ilişkilidir.[Kanıt: A]^[15]
Erken koroner arter hastalığı: Genç yaşta koroner arter hastalığı gelişen hastalarda Lp(a) seviyeleri, yaş eşleştirilmiş kontrollere kıyasla önemli ölçüde yüksektir.[Kanıt: A]^[16]

Risk soy kökenine göre değişir. Güney Asya popülasyonları yüksek Lp(a)'dan en yüksek riskle karşı karşıyadır; erken kardiyovasküler hastalık için odds oranı 3.71 iken, genel OR 2.15'tir.[Kanıt: A]^[10]

📊 Lp(a) Test Sonuçlarınızı Anlama

Lp(a) sonuçlarınızı yorumlamak, ölçüm birimlerini ve risk eşiklerini anlamayı gerektirir. Laboratuvarlar Lp(a)'yı iki farklı birimde raporlar: kütle birimleri (mg/dL) ve molar birimler (nmol/L). Bu birimler, Lp(a) parçacıklarının değişken boyutu nedeniyle tam olarak birbirine dönüştürülmez.

Risk Seviyesi	mg/dL	nmol/L	Klinik Önemi	Kanıt
Optimal	<14	<35	Temel kardiyovasküler risk	[D]^[6]
Sınırda	14-30	35-75	Düşük ek risk (~%10-20)	[D]^[6]
Orta	31-49	76-124	Orta ek risk (~%30-50)	[D]^[6]
Yüksek Risk	≥50	≥125	%48 artmış MI riski (HR 1.46-1.48)	[A]^[1]^[8]
Çok Yüksek Risk	≥180	≥430	3-4 kat artmış KVH riski, aferez değerlendirmesi	[D]^[3]

Sonuçları yorumlarken önemli hususlar:

Cinsiyet farklılıkları: Kadınlar menopoz sonrası menopoz öncesine kıyasla yaklaşık %27 daha yüksek Lp(a) seviyeleri gösterir. Risk ilişkileri 50 yaşından sonra cinsiyetler arasında benzer hale gelir.[Kanıt: B]^[7]
Stabilite: Lp(a) seviyeleri 5 yaşından sonra yetişkin yaşam boyunca sabit kalır, bu nedenle genellikle tek ölçüm yeterlidir.
Birim karışıklığı: Sonucunuzun mg/dL mi yoksa nmol/L mi olduğunu her zaman not edin. Yüksek risk eşiği ≥50 mg/dL VEYA ≥125 nmol/L'dir (değiştirilebilir sayılar değildir).

⚠️ Test Sınırlamaları ve Önemli Uyarılar

Ölçüm Standardizasyon Zorlukları

Lp(a) ölçümü benzersiz teknik zorluklarla karşı karşıyadır. Lp(a)'nın apolipoprotein(a) kısmı, kringle IV tip 2 (KIV-2) tekrarları adı verilen değişken sayıda tekrarlayan protein birimi içerir. Bu, Lp(a) parçacıklarının bireyler arasında boyut olarak değiştiği anlamına gelir ve bu da farklı laboratuvar yöntemlerinin bunları ne kadar doğru ölçebildiğini etkiler.

Dünya Sağlık Örgütü ve Uluslararası Klinik Kimya Federasyonu (IFCC), laboratuvarlar arasındaki tutarlılığı artırmak için standart bir referans materyali (SRM-2B) geliştirmiştir. 2024 NLA kılavuzları ve 2019 ESC kılavuzları, parçacık boyutu varyasyonundan daha az etkilendiği için molar birimlerde (nmol/L) raporlamayı tercih etmektedir.

Sonuçları Geçici Olarak Etkileyebilecek Faktörler

Akut hastalık veya inflamasyon: Lp(a) seviyelerini geçici olarak yükseltebilir
Böbrek hastalığı: Lp(a) seviyelerini artırabilir
Karaciğer hastalığı: Lp(a) üretimini azaltabilir
Hamilelik ve menopoz: Hormonal değişiklikler seviyeleri etkileyebilir
Bazı ilaçlar: Östrojen tedavisi ve niasin Lp(a)'yı mütevazı şekilde azaltabilir; tüm ilaçları doktorunuza bildirin

Test Prosedür Riskleri

Lp(a) testi standart bir kan alımı (venöz ponksiyon) gerektirir. Riskler minimaldir ve şunları içerir:

Ponksiyon bölgesinde morarma (kan alımlarının %10-20'si)
Hematom (%2-5)
Baş dönmesi veya bayılma (%1-3)

🥗 Lp(a) Testi Kimlere Yapılmalı

Avrupa Ateroskleroz Derneği, her yetişkinin yaşamında en az bir kez Lp(a) ölçümü yaptırmasını önermektedir.[Kanıt: D]^[3] 2024 Ulusal Lipit Derneği kılavuzları tüm yetişkinler için evrensel taramayı onaylamaktadır.[Kanıt: D]^[6]

Öncelikli Test Önerileri:

Erken kalp hastalığı aile öyküsü: 55 yaş altı erkek akrabalarda veya 65 yaş altı kadın akrabalarda kalp krizi veya inme
Kişisel kardiyovasküler hastalık öyküsü: Önceki kalp krizi, inme veya periferik arter hastalığı
Yüksek LDL kolesterol: LDL ≥190 mg/dL, özellikle statin tedavisine tam yanıt vermiyorsa
Ailesel hiperkolesterolemi: FH hastalarının yaklaşık %30'unda ayrıca yüksek Lp(a) vardır
Yüksek Lp(a)'lı aile üyesi: %50 miras olasılığı
Tekrarlayan kardiyovasküler olaylar: Diğer risk faktörlerinin optimal tedavisine rağmen
Aort kapak hastalığı: Kalsifik aort stenozu, özellikle ilerliyorsa

Kademeli Aile Taraması

Yüksek Lp(a) tanısı aldıysanız, birinci derece akrabalarınız (ebeveynler, kardeşler, çocuklar) da test edilmelidir. Araştırmalar, kademeli taramanın her 2 taranan akraba için 1 yüksek vaka tespit ettiğini göstermektedir (NNS 1.3-2.9), bu da onu oldukça verimli kılar.[Kanıt: C]^[5]

Kademeli tarama, genel popülasyonda fırsatçı taramaya göre üstündür; burada bir yüksek vaka bulmak için taranan sayı yaklaşık 6'dır.[Kanıt: C]^[5]

Test Nasıl Yapılır

Doktorunuza danışın: Özellikle Lp(a) testi isteyin. Rutin kolesterol panellerine dahil değildir.
Doğrudan tüketiciye seçenekler: Labcorp OnDemand, Quest Direct ve diğer hizmetler reçetesiz sipariş vermeye izin verir (50-100 dolar).
Sigorta ön onayı: Risk faktörleriniz varsa, doktorunuzdan potansiyel kapsam için tıbbi gereklilik belgelendirmesini isteyin.

Lp(a)'nız Yüksekse Ne Yapmalı

Lp(a) şu anda ilaç veya yaşam tarzı değişiklikleriyle düşürülemediğinden, odak şunlara yöneliktir:

LDL kolesterolü agresif şekilde düşürmek (hedef genellikle <70 mg/dL veya <55 mg/dL)
Kan basıncı kontrolünü optimize etmek
Diyabetikse kan şekerini yönetmek
Sigarayı bırakmak
Sağlıklı kiloyu korumak
Doktorunuzla aspirin tedavisini tartışmak
Çok yüksek seviyeler için (≥180 mg/dL): FDA onaylı bir kan filtreleme prosedürü olan lipoprotein aferezini tartışmak[Kanıt: D]^[3]

⚖️ Lp(a) ve LDL Kolesterol: Temel Farklar

Hem Lp(a) hem de LDL kolesterol taşıyan parçacıklardır, ancak test, tedavi ve risk yönetimini etkileyen kritik şekillerde farklılık gösterirler.

Özellik	Lp(a)	LDL Kolesterol
Genetik belirlenim	%70-90 kalıtsal^[4]	%30-40 kalıtsal
Diyetle değişir	Hayır	Evet (%10-15 azalma mümkün)
Egzersizle değişir	Hayır	Evet (mütevazı iyileşmeler)
Statinlerle düşürülür	Hayır (hafifçe artırabilir)	Evet (%30-50 azalma)
Parçacık başına aterojenite	~6 kat daha yüksek	Referans (1x)
Test sıklığı	Ömürde bir kez (seviyeler sabit)	Her 4-6 yılda (yüksekse yıllık)
Standart panele dahil	Hayır (ayrıca istenmeli)	Evet
Yüksek seviye prevalansı	Nüfusun ~%20'si^[2]	Yetişkinlerin ~%40'ı
FDA onaylı tedaviler	Yalnızca lipoprotein aferezi	Çoklu (statinler, ezetimib, PCSK9i)
Sigortasız test maliyeti	30-100 dolar	10-30 dolar

Önemli: Lp(a) ve LDL bağımsız risk faktörleridir. Yüksek Lp(a)'ya sahip olmak, LDL'niz iyi kontrol altında olsa bile kardiyovasküler riski artırır ve tersi de geçerlidir. Bu nedenle tam bir risk değerlendirmesi için her ikisi de ölçülmelidir.

Kanıtların Gösterdiği (ve Göstermediği)

Araştırmaların Önerdiği

Yüksek Lp(a), genetik çalışmalar, prospektif kohortlar ve Mendelian randomizasyon analizleri tarafından desteklenen, aterosklerotik kardiyovasküler hastalık için bağımsız, nedensel bir risk faktörüdür.[Kanıt: A]^[4]
Yüksek Lp(a) (≥50 mg/dL veya ≥125 nmol/L) kalp krizi riskini %46-48 artırır (HR 1.46, OR 1.48), 7 etnik grupta ve 21 yılı aşkın takipte tutarlı olarak gözlenmektedir.[Kanıt: A]^[1][Kanıt: B]^[8]
Yüksek Lp(a) erken kardiyovasküler hastalık riskini iki katından fazla artırır (OR 2.15, 100.540 katılımcıyla 51 çalışmaya dayanarak).[Kanıt: A]^[10]
Yaklaşık her 5 kişiden 1'inde (%20-30) yüksek Lp(a) bulunmaktadır ve bu dünya genelinde 1,5 milyar insanı temsil etmektedir.[Kanıt: A]^[4]
Lp(a) %70-90 oranında genetik olarak belirlenir, bu da yaşam tarzı değişikliklerini seviyeleri düşürmek için etkisiz kılar.[Kanıt: A]^[4]

Henüz Kanıtlanmamış Olanlar

Kardiyovasküler sonuç azaltımı: Henüz hiçbir klinik çalışma, Lp(a)'yı düşürmenin kalp krizi veya inme azalttığını kanıtlamamıştır. RNA tedavisi sonuç çalışmaları (OCEAN(a)-Outcomes, Lp(a)HORIZON) 2025-2026'da sonuçlarını raporlayacaktır.
Optimal tedavi eşikleri: Risk sınıflandırma eşikleri mevcut olsa da (≥125 nmol/L yüksek risk), ilaç mevcudiyeti beklenene kadar tedavinin hangi seviyede başlaması gerektiği belirlenmemiştir.
Maliyet etkinliği: Evrensel Lp(a) taramasının hedefli taramaya kıyasla maliyet etkin olup olmadığı kesin olarak belirlenmemiştir.
Pediatrik tarama: Optimal tarama başlangıç yaşı (bazıları genç yetişkinlikte ilk lipit paneli ile önerir) klinik çalışma kanıtıyla belirlenmemiştir.
Kesin birim dönüşümü: Apolipoprotein(a) boyut varyasyonu nedeniyle, mg/dL ve nmol/L arasında kesin dönüşüm mümkün değildir.

Dikkat Edilmesi Gereken Durumlar

Tedavi beklentileri: Şu anda Lp(a)'yı düşüren FDA onaylı ilaç bulunmamaktadır. Hastalar risklerini bilmelerine rağmen tedavi seçenekleri olmadığı için hayal kırıklığı yaşayabilir. Danışmanlık, değiştirilebilir risk faktörlerinin agresif yönetimini vurgulamalıdır.
Test sonucu değişkenliği: Ölçüm standardizasyon zorlukları nedeniyle sonuçlar laboratuvarlar arasında değişebilir. Takip testleri için aynı laboratuvarı kullanın.
Sigorta engelleri: Birçok hasta Medicare ve özel sigortanın testi karşılamadığını sonradan öğrenir. Sipariş vermeden önce kapsamı doğrulayın veya cepten maliyetler (30-100 dolar) için bütçe ayırın.
Psikolojik etki: Kalıtsal, değiştirilemeyen bir risk faktörünü öğrenmek endişeye neden olabilir. Bilmenin daha agresif önlemeyi mümkün kıldığını ve tedavilerin ufukta olduğunu vurgulayın.
Aşırı yorumlama: Lp(a) birçok kardiyovasküler risk faktöründen biridir. Yüksek seviye hastalığı garanti etmez ve düşük seviye korumayı garanti etmez.

SİZ Test Yaptırmalı mısınız?

En uygun olanlar: Uluslararası kılavuzlara göre tüm yetişkinler yaşamlarında bir kez test yaptırmayı düşünmelidir.[Kanıt: D]^[3]^[6] Erken kalp hastalığı aile öyküsü, kişisel kardiyovasküler hastalık öyküsü, yüksek LDL kolesterol (≥190 mg/dL), ailesel hiperkolesterolemi veya yüksek Lp(a)'lı aile üyeleri olanlar için öncelikli test.

Önerilmeyenler: Test için mutlak kontrendikasyon yoktur. Test sonuçlarını eyleme geçirilebilir seçenekler olmadan psikolojik olarak sıkıntılı bulabilecekler önce sağlık hizmeti sağlayıcılarıyla görüşmelidir.

Gerçekçi zaman çizelgesi: Sonuçlar 3-7 gün içinde hazır olur. Tek seferlik ömür boyu ölçüm genellikle yeterlidir. Yüksekse, yeni tedaviler beklenirken (2026-2027 beklenen) diğer kardiyovasküler risk faktörlerini optimize etmeye odaklanılır.

Ne zaman profesyonele danışılmalı: Lp(a) yüksekse, özellikle diğer kardiyovasküler risk faktörleri veya kişisel/aile kalp hastalığı öyküsü ile birleştiğinde, sonuçları bir kardiyolog veya lipit uzmanıyla tartışın.

Sıkça Sorulan Sorular

Sigorta Lp(a) testini karşılıyor mu?

Kapsam önemli ölçüde değişmektedir. 2025 itibarıyla, Medicare güncelliğini yitirmiş 2009 USPSTF kılavuzlarına dayanarak Lp(a) testini karşılamamaktadır. Birçok özel sigorta da kapsamı reddetmektedir, ancak klinik kılavuzlar evrensel taramayı giderek daha fazla önerdiğinden bu durum değişmektedir. Bazı planlar belgelenmiş tıbbi gereklilik durumunda (erken KVH aile öyküsü, ailesel hiperkolesterolemi, yüksek LDL) testi karşılamaktadır. Labcorp OnDemand veya Quest Direct aracılığıyla doğrudan tüketiciye yapılan testler sigortasız olarak 50-75 dolar arasındadır. Test öncesi sigorta sağlayıcınızla iletişime geçin ve doktorunuzdan kapsamı destekleyebilecek risk faktörlerini belgeleyin.

Yüksek Lp(a) nasıl düşürülür?

Şu anda, özellikle Lp(a)'yı hedefleyen FDA onaylı ilaç bulunmamaktadır. Diyet, egzersiz ve statinler Lp(a) seviyelerini düşürmez. Çok yüksek seviyeler için (genellikle ≥180 mg/dL veya ≥430 nmol/L) tek FDA onaylı seçenek, her 1-2 haftada bir kandan Lp(a)'yı filtreleyen bir prosedür olan lipoprotein aferezidir. Ancak, %80-100 Lp(a) azalması gösteren birden fazla RNA tabanlı tedavi ileri klinik çalışmalardadır. Olpasiran, zararlı okside fosfolipitlerde ilişkili azalma ile önemli Lp(a) düşüşü göstermiştir (r = 0.79). Oral bir ilaç olan muvalaplin, faz 2 çalışmalarında Lp(a)'yı %65'e kadar azaltmıştır. Bu tedavilerin 2026-2027'de FDA onayı alması beklenmektedir.

Lp(a) ile LDL kolesterol arasındaki fark nedir?

Lp(a) ve LDL, kanınızda kolesterol taşıyan lipoproteinlerdir, ancak Lp(a)'nın onu daha yapışkan ve daha tehlikeli yapan ekstra bir proteini (apolipoprotein(a)) vardır. LDL diyet değişikliklerine ve statin ilaçlarına yanıt verirken, Lp(a) %70-90 oranında genetik olarak belirlenir ve yaşam tarzı veya çoğu ilaçtan etkilenmez. Parçacık başına, Lp(a)'nın arter tıkanıklığına neden olma olasılığı LDL'den yaklaşık 6 kat daha fazladır. Standart kolesterol testleri LDL'yi ölçer ancak Lp(a)'yı ölçmez, bu nedenle Lp(a) testini ayrıca talep etmelisiniz. Her ikisi de bağımsız risk faktörleridir, bu nedenle optimal kardiyovasküler risk yönetimi her ikisinin de ölçülmesini gerektirir.

Diyet ve egzersiz Lp(a)'yı düşürebilir mi?

Hayır. LDL kolesterolün aksine, Lp(a) seviyeleri diyet, egzersiz veya diğer yaşam tarzı değişiklikleriyle anlamlı şekilde düşürülemez. Bunun nedeni, Lp(a) seviyelerinin %70-90 oranında genetik olarak belirlenmesidir, özellikle apolipoprotein(a) üretimini kontrol eden LPA genindeki varyantlarla. Bazı çalışmalar belirli diyet değişikliklerinden çok mütevazı etkiler göstermiştir, ancak bunlar klinik olarak anlamlı değildir. Lp(a)'nız yüksekse, kontrol edebileceğiniz kardiyovasküler risk faktörlerine odaklanın: LDL kolesterol, kan basıncı, kan şekeri, kilo ve sigara durumu.

Lp(a) ne sıklıkla test edilmeli?

Çoğu insan için tek bir Lp(a) ölçümü yeterlidir çünkü seviyeler yaklaşık 5 yaşından sonra yetişkin yaşam boyunca sabit kalır. Bunun nedeni Lp(a)'nın genetik olarak belirlenmesi ve diyet veya yaşam tarzından etkilenmemesidir. Belirli durumlarda tekrar test düşünülebilir: niasin veya östrojen tedavisine başladıktan sonra (Lp(a)'yı mütevazı şekilde düşürebilir), hamilelik veya menopoz sırasında (hormonal etkiler) veya ilk test akut hastalık veya inflamasyon sırasında yapıldıysa (seviyeleri geçici olarak yükseltebilir). Avrupa Ateroskleroz Derneği, her yetişkinin yaşamında bir kez evrensel tarama önermektedir.

Yüksek Lp(a) için yeni tedaviler var mı?

Evet, birden fazla umut verici tedavi geç aşama klinik çalışmalardadır. LPA genini susturan RNA tabanlı ilaçlar dikkat çekici etkinlik göstermektedir: olpasiran, pelacarsen, lepodisiran ve zerlasiran çalışmalarda %80-100 Lp(a) azalması göstermektedir. Olpasiran faz 2 verileri, Lp(a) düşüşünün zararlı okside fosfolipitlerde azalma ile ilişkili olduğunu göstermektedir. İlk oral seçenek olan muvalaplin, JAMA'da yayınlanan faz 2 çalışmasında Lp(a)'yı %65'e kadar azaltmıştır. Faz 3 kardiyovasküler sonuç çalışmaları devam etmekte olup sonuçların 2025-2026'da ve potansiyel FDA onaylarının 2026-2027'de gelmesi beklenmektedir. Bu, tarihte ilk kez spesifik Lp(a) düşürücü tedavinin ufukta olduğunu temsil etmektedir.

Lp(a) testi ne kadar doğru?

Lp(a) test doğruluğu iyidir ancak benzersiz standardizasyon zorluklarıyla karşı karşıyadır. Apolipoprotein(a) proteini, tekrarlayan yapısal birimlerin (kringle IV tip 2 tekrarları) farklı sayıları nedeniyle bireyler arasında boyut olarak değişir. Bu boyut varyasyonu, farklı laboratuvar yöntemlerinin Lp(a)'yı nasıl ölçtüğünü etkiler. Molar birimler (nmol/L), bu varyasyondan daha az etkilendikleri için kütle birimlerine (mg/dL) tercih edilir. WHO/IFCC, laboratuvarlar arasındaki tutarlılığı artırmak için standart referans materyalleri geliştirmiştir. Klinik karar verme için test, hastaları risk kategorilerine güvenilir şekilde sınıflandırır, ancak farklı laboratuvarlar arasında veya zaman içinde sonuçları karşılaştırmak bazı varyasyonlar gösterebilir. Takip testleri için her zaman aynı laboratuvarı kullanın.

Tehlikeli derecede yüksek Lp(a) nedir?

50 mg/dL veya üzeri (≥125 nmol/L) Lp(a) seviyeleri yüksek riskli kabul edilir ve kardiyovasküler olaylarda %46-48 artmış riskle ilişkilidir. 180 mg/dL veya üzeri (≥430 nmol/L) çok yüksek seviyeler 3-4 kat artmış kardiyovasküler riskle ilişkilidir ve lipoprotein aferezi tedavisine uygun olabilir.Yüksek Lp(a)'lı hastalarda risk diğer faktörlerle büyütülür: yüksek Lp(a)'lı diyabetik hastalar %92 artmış riske sahiptir (HR 1.92). Risk ayrıca belirli popülasyonlarda daha yüksektir; Güney Asyalılar erken kardiyovasküler hastalık için 3.71 odds oranı göstermektedir.

Lp(a) kalp hastalığına nasıl neden olur?

Lp(a) birden fazla mekanizma yoluyla kardiyovasküler hastalığı teşvik eder. Birincisi, LDL gibi, arter duvarlarına kolesterol taşır ve plak oluşumuna katkıda bulunur. İkincisi, apolipoprotein(a) bileşeni, damar duvarlarında inflamasyon ve hasara neden olan okside fosfolipitler taşır. Üçüncüsü, apolipoprotein(a) yapısal olarak plazminojene (pıhtı çözen bir protein) benzer ve vücudun kan pıhtılarını parçalama yeteneğini bozabilir, tromboz riskini artırabilir. Bu kolesterol taşıma, inflamasyon ve pıhtı teşviki kombinasyonu, Lp(a) parçacıklarını normal LDL parçacıklarından yaklaşık 6 kat daha aterojeniktir. Sonuç hızlanmış aterosklerozdur; yüksek Lp(a), aort kapak hastalığının %41 daha hızlı ilerlemesi ve erken kardiyovasküler olayların iki katından fazla riskiyle ilişkilidir.

Lp(a) seviyeleri zamanla değişebilir mi?

Lp(a) seviyeleri genetik olarak belirlendiği için yetişkin yaşam boyunca oldukça sabit kalır. Yaklaşık 5 yaşından sonra seviyeler diyet, egzersiz veya çoğu ilaçtan bağımsız olarak sabit kalır. Ancak, birkaç faktör geçici veya mütevazı değişikliklere neden olabilir: akut hastalık veya inflamasyon seviyeleri geçici olarak yükseltebilir; böbrek hastalığı Lp(a)'yı artırır; karaciğer hastalığı üretimi azaltabilir; menopoz kadınlarda seviyeleri yaklaşık %27 artırır; östrojen tedavisi ve yüksek doz niasin seviyeleri mütevazı şekilde düşürebilir. Klinik çalışmalardaki yeni RNA tabanlı tedaviler, Lp(a)'yı dramatik şekilde düşürebilen (%80-100 azalma) ilk müdahaleleri temsil etmektedir ve onaylandığında tedavi ortamını değiştirebilir.

Doğruluk Taahhüdümüz ve Editöryal İlkelerimiz

Biochron'da sağlık bilgilerini ciddiye alıyoruz. Bu makaledeki her iddia, 2015 veya sonrasında yayınlanmış saygın kaynaklardan hakemli bilimsel kanıtlarla desteklenmektedir. Her ifadenin arkasındaki araştırmanın gücünü anlamanıza yardımcı olmak için titiz bir kanıt derecelendirme sistemi kullanıyoruz:

[Kanıt: A] = Sistematik inceleme veya meta-analiz (En güçlü kanıt)

[Kanıt: B] = Randomize kontrollü çalışma (RKÇ)

[Kanıt: C] = Kohort veya vaka kontrol çalışması

[Kanıt: D] = Uzman görüşü veya klinik kılavuz

Editör ekibimiz katı kurallara uymaktadır: sağlık iddialarını asla abartmayız, korelasyon ve nedensellik arasında net bir ayrım yaparız, yeni araştırmalar ortaya çıktıkça içeriği düzenli olarak güncelleriz ve kanıtların sınırlı veya çelişkili olduğu durumları şeffaf bir şekilde not ederiz. Tüm editöryal standartlarımız için Editöryal İlkeler sayfamızı ziyaret edin.

Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tavsiye teşkil etmez. Özellikle tıbbi rahatsızlıklarınız varsa veya ilaç kullanıyorsanız, sağlık rejiminizde değişiklik yapmadan önce mutlaka kalifiye sağlık uzmanlarına danışın.

Kaynaklar

Tıbbi Sorumluluk Reddi Beyanı

Bu içerik yalnızca bilgilendirme ve eğitim amaçlıdır. Tıbbi tavsiye vermek veya kişisel bir hekimin tavsiye veya tedavisinin yerini almak amacı taşımaz. Tüm okuyucuların, belirli sağlık sorunlarıyla ilgili olarak ve yeni takviyelere başlamak da dahil olmak üzere sağlık rutinlerinde herhangi bir değişiklik yapmadan önce doktorlarına veya sağlık uzmanlarına danışmaları önerilir.

Biochron, içerik editörü veya yazar, bu eğitim içeriğindeki bilgileri okuyan veya uygulayan herhangi bir kişinin olası sağlık sonuçlarından sorumlu değildir. Tüm okuyucular, özellikle reçeteli ilaç kullananlar, herhangi bir beslenme, takviye veya yaşam tarzı programına başlamadan önce doktorlarına danışmalıdır.

Tıbbi bir acil durumunuz varsa, derhal doktorunuzu veya acil servisleri arayın.

Bizi Takip Et